Skip to content Skip to footer

Życie bez miłości nie ma sensu? Salam Lab czyta “Czterdzieści zasad miłości” Elif Shafak

Wraz z zespołem Salam Lab zapraszamy do wspólnej lektury powieści Elif Shafak “Czterdzieści zasad miłości”. Sięgnij po książkę i dołącz do naszej dyskusji! Przeczytaj trzy recenzje członkiń naszego zespołu i napisz nam, co Ty sądzisz o powieści, która niedawno ukazała się nakładem Wydawnictwa Poznańskiego. Zapraszamy do wspólnego czytania!

Powrót do sufizmu

Zacznę od wyznania. Kiedy na studiach arabistycznych rozmawialiśmy o sufizmie, przysypiałam schowana w kącie wykładowej sali. Dlatego sięgając po książkę, której głównym bohaterem miał być Dżalaladdin Rumi – suficki poeta i wielki popularyzator tego nurtu islamu – spodziewałam się spłaszczonej teologicznej rozprawy z romantycznymi wstawkami. Oraz regularnej drzemki co kilka stron. Tymczasem w trakcie lektury spotkały mnie dwa zaskoczenia.

Po pierwsze, Rumi nie był głównym bohaterem powieści Elif Shafak. Teolog i poeta ustąpił miejsca fascynującej postaci Szamsa z Tebrizu – wędrownego derwisza i kontrowersyjnego myśliciela. Sam Rumi po raz pierwszy na kartach powieści pojawił się dość późno i był stopniowo wprowadzany przez innych bohaterów. To świetnie zbudowało napięcie i pozwoliło ukradkiem przyjrzeć mu się z różnych perspektyw zanim na dobre zagościł w fabule. Ten zabieg Shafak zupełnie mnie kupił.

Po drugie, sztywne ramy uniwersyteckiego wykładu nie były w stanie zachęcić mnie do przyjrzenia się istocie sufizmu. Za to skutecznie i w o wiele bardziej wyrafinowany sposób zrobiła to niepozorna powieść tureckiej autorki w różowej oprawie. Elif Shafak wygrała z moimi uprzedzeniami 2:0.

Patriarchat i mniejszości. Czego o Turcji dowiesz się z powieści Elif Shafak Bękart ze Stambułu”? >>>

Wzięłam z sobą powieść Shafak na urlop i to była dobra decyzja. Bogactwo i różnorodność wątków nie pozwoliła się nudzić. Włączenie w kalejdoskop bohaterów osób z nizin społecznych XIII-wiecznej Konyi było odświeżające. Podobnie jak w “Bękarcie ze Stambułu” czy “10 minutach i 38 sekundach na tym dziwnym świecie”, Shafak dostarczyła mi podczas lektury także pełnokrwistych i wielowymiarowych postaci kobiecych, których szukam w każdej książce na przekór wiekom rozwoju literatury.

Jeśli miałabym powiedzieć, czego mi w tej książce brakowało, to – o dziwo – byłyby to przypisy. Po co komu przypisy w powieści? W nowym przekładzie “Czterdziestu zasad miłości” wydanym przez Wydawnictwo Poznańskie pojawia się sporo wyrazów związanych z teologią muzułmańską czy kulturą arabską. Dla czytelników_czek wchodzących w ten świat po raz pierwszy, te terminy mogą stanowić wyzwanie.

Cieszę się, że na moją półkę trafiła już trzecia z serii Wydawnictwa Poznańskiego pięknie wydana powieść Shafak. Po raz trzeci chylę czoła przed autorką okładki, Ulą Pągowską, i będę wyczekiwać czwartej do kolekcji.

Anna Wilczyńska, Salam Lab

Powieść, którą pokochałam i znienawidziłam jednocześnie

Od dawna żadna powieść nie wywołała u mnie tylu sprzecznych emocji. Czasem bez pamięci zatracam się w fabule i nie mogłam oderwać się od losów bohaterów. A czasem po przeczytaniu kilku stron chciałam odłożyć powieść na najwyższą półkę i jak najszybciej zapomnieć o żenującym wątku. Czterdzieści zasad miłości to książka, którą pokochałam i znienawidziłam jednocześnie.

Pierwsze strony były dla mnie drogą przez mękę. Czytając o perypetiach Elli, czterdziestoletniej gospodyni domowej, zmęczonej swoim monotonnym i uporządkowanym życiem, robiło mi się niedobrze. Na szczęście Ella postanowiła uwolnić się z pułapki nieszczęśliwego małżeństwa, gdy w jej ręce trafiła tajemnicza powieść na temat Rumiego. Ten wątek już do końca momentami był niczym wyjęty z przewidywalnej powieści z działu “literatura kobieca”.

Ale domyślam się, że był to celowy zabieg autorki. Miał on spotęgować kontrast, gdy nagle w powieści pojawił się wątek drugi. Z mieszkania Elli Shafak przenosi nas wprost do XIII-wiecznych Bagdadu i Konyi. Średniowieczny Wschód w Czterdziestu zasadach miłości od początku oczarowuje i dla tej części zdecydowanie warto sięgnąć po książkę. Mistyczne, ale zbalansowane opisy Orientu zachwycają (tu wielkie brawa dla tłumaczki Ewy Elżbiety Nowakowskiej za nieprzesadzone oddanie tego klimatu).

Jak zmienia się Turcja pod rządami Erdogana? Przeczytaj reportaż „Wojownicy o szklanych oczach” Agnieszki Rostkowskiej >>>

Na szczęście obok przechodzącej kryzys wieku średniego Elli pojawiają się też inne postaci kobiece. Na szczególną uwagę zasługuje tu wątek Róży Pustyni – dziewczyny, która odnajduje w sobie siłę, by uciec z domu publicznego. Ciekawe są także losy Kimyi, wybitnej dziewczynki, którą Rumi zdecydował się przyjąć pod swój dach, by pomóc jej w edukacji.

Jednak dla mnie najważniejszą kwestią poruszoną przez Shafak były religia i duchowość. Autorka w pokazuje, że zazwyczaj mają one ze sobą niewiele wspólnego. „Religijni nadgorliwcy zamiast zatracić się w Bożej Miłości i prowadzić walkę z własnym ego, zwalczają innych ludzi, budząc kolejne fale strachu. Nic dziwnego, że patrząc na świat zaślepionymi lękiem oczyma, widzą mnóstwo rzeczy, których należy się obawiać ” – mówi Szams z Tebrizu, jeden z głównych bohaterów powieści. W czasach, gdy religii tak blisko do polityki, lektura Czterdziestu zasad miłości, przypomina, co tak naprawdę jest istotą wiary. I że wyuczone i schematyczne praktyki religijne są od niej dalekie. 

Powieść Shafak, która przenosi nas do trzynastowiecznego świata islamu, jest nadzwyczaj aktualna. „Dwudziesty pierwszy wiek pod wieloma względami wcale tak bardzo nie różni się od trzynastego. Oba stulecia przejdą do historii jako epoki bezprecedensowych starć na tle religijnym, nieporozumień kulturowych, ogólnego poczucia niepewności oraz lęku przed Innym. W takich właśnie czasach potrzeba miłości jest większa niż kiedykolwiek” – czytamy w “Czterdziestu zasadach…”. Z tej perspektywy książka jest piękną i nieszablonową refleksją na temat miłości, nienawiści, egoizmu, inności i tolerancji.

Wspieraj dziennikarstwo pokoju. Zostań patronem_ką Salam Lab >>>

Pomimo tego, że nie do końca polubiłam się z Ellą, Czterdzieści zasad miłości to książka warta przeczytania. Jest aktualna, zmuszająca do refleksji i potrzebna w XXI wieku. Shafak po raz kolejny mnie zachwyciła i myślę, że jeszcze nie raz to zrobi. To przyjemna lektura do poduszki czy na wakacje, ale też swego rodzaju lekcja. Czterdzieści zasad miłości to książka, która pozostaje w pamięci, w której każdy znajdzie coś dla siebie. W mojej głowie na pewno zostaną słowa Szamsa z Tebrizu: “Nie płyń z prądem, sam nim zostań”.

Julia Parkot, Salam Lab

Zasady do naśladowania zawsze, wszędzie i przez każdego

„Czterdzieści zasad miłości” Elif Shafak przypominało mi wchodzenie krętą ścieżką na szczyt góry. To, co na szczycie, można zobaczyć już na samym początku – tak samo książka zaraz na wstępie zdradza czytelnikowi zakończenie.

Jednak dotarcie na szczyt prowadzi pośród różnych ścieżek, a im wyżej, im bardziej zacieśnia się ścieżka, tym większe jest nasze zaangażowanie. I tak jak w zdobywaniu gór nie chodzi o wiedzę, co znajduje się na szczycie, tak samo w powieści Shafak to historie doprowadzające bohaterów do zakończenia są ważniejsze niż ono samo.

A historii jest wiele, z czego najważniejsza dotyczy wędrującego derwisza, Szamsa z Tebrizu i uczonego Rumiego, który w przyszłości stanie się słynnym na cały świat poetą.

Kobieta w świecie dżihadystów. Przeczytaj reportaż Souad Mekhennet „Powiedzieli, żebym przyszła sama”>>>

Tego ostatniego poznajemy przede wszystkim z relacji innych osób: słuchających jego kazań wiernych, żony i synów, trędowatego czy poszukującej Boga prostytutki. Tak samo poznaje go Szams, który rozpoznaje w Rumim równego sobie towarzyszą, przyjaciela, partnera w dyskusji. To Szams przynosi Rumiemu zasady miłości, zgodnie z którymi żyje i razem z nimi wywraca życie uczonego, jego rodziny i uczniów do góry nogami.

W podobny sposób zmienia się życie innej bohaterki książki – Elli, która kilkaset lat po Rumim i Szamsie, w Nordhamton w Stanach, odkrywa historie tej dwójki niesamowitych ludzi. Czy kobieta, która wyszła za mąż dla stabilizacji, porzuciła karierę i zorganizowała sobie życie wokół dzieci i domu, może być szczęśliwa? Czy może kochać i czerpać prawdziwą radość z relacji z innymi?

Można się zastanawiać, czy historia niespełnionej gospodyni domowej jest potrzebna w magicznej i pełnej barwnych postaci powieści osadzonej w XIII-wiecznej Turcji. Wydaje mi się, że właśnie w taki sposób Shafak mogła przekazać czytelnikowi, że zasady miłości, które spisała, są żywe i warte naśladowania w każdym czasie, przez każdą osobę i w każdej sytuacji.

Julita Dudziak, Salam Lab

Dane rejestrowe

Stowarzyszenie Laboratorium Działań dla Pokoju

ul. Elizy Orzeszkowej 10/17
31-065 Kraków
NIP: 6772471257
REGON: 520484716

 

Stowarzyszenie Laboratorium Działań dla Pokoju jest wpisane do ewidencji stowarzyszeń zwykłych  prowadzonej przez Prezydenta Miasta Krakowa.

 

Numer w ewidencji stowarzyszeń zwykłych: 191.

Data wpisu do ewidencji: 17.11.2021 r.

Adres korespondencyjny

Stowarzyszenie Laboratorium Działań dla Pokoju

ul. Elizy Orzeszkowej 10/17
31-065 Kraków
kontakt@salamlab.pl

Numer konta bankowego

57 1140 2004 0000 3102 8192 3774 (mBank)

IBAN: PL57 1140 2004 0000 3102 8192 3774

SWIFT/BIC: BREXPLPWMBK

Salam Lab ◆ Laboratorium Pokoju. Wszelkie prawa zastrzeżone.